Tarnowski Stanisław h. Leliwa (przed 1487–1528 lub 1529), poseł na sejmy, kasztelan chełmski, kasztelan sądecki.
Był najstarszym synem Jana Feliksa zwanego Szramem (zm. 1507, zob.) i Katarzyny z Bobrku, córki Stanisława z Gorzyc i Przecławia zwanego Ligęzą (zm. 1497, zob.). Miał braci Jana zwanego Ciężkim (przed 1488–1527, zob.) i Spytka (przed 1490–1552 lub 1553, zob.).
T. uczestniczył z ojcem i braćmi w obradach sejmu elekcyjnego w Piotrkowie i 8 XII 1506 podpisał akt elekcji królewicza Zygmunta Jagiellończyka na tron Polski. W odróżnieniu od braci nie wstąpił na dwór królewski ani nie angażował się w życie polityczne kraju, cieszył się natomiast sporą popularnością wśród szlachty sandomierskiej. Posłował z woj. sandomierskiego na drugi sejm piotrkowski 1512 r.; być może był też posłem na sejm piotrkowski 1519 r., na którym otrzymał przywilej na pobieranie w swym m. Rzochowie (Żochów, obecnie w granicach Mielca) «mostowego», przeznaczonego na naprawę dróg oraz mostów na Dębicy i Rzemieniu. Na sejmie toruńskim w grudniu t.r. został jednym z subkolektorów poborcy sandomierskiego, a na sejmie bydgoskim 1520 r. poborcą dla południowych powiatów woj. sandomierskiego. Jako poseł sandomierski wziął udział w sejmie piotrkowskim 1524/5 r. Przed 13 IV 1526 otrzymał kaszt. chełmską. Wszedł w skład komisji, powołanej w r. 1527 dla przeprowadzenia podziału majątku Pierzchałów Szalowskich; był także t.r. jednym z komisarzy do rozgraniczenia dóbr dziedzicznych swego brata Jana i trzymanego również przez niego star. pilzneńskiego. Po śmierci Jana awansował 21 VI na kaszt. sądecką. W r. 1528 został wyznaczony do komisji, mającej dokonać taksacji wójtostwa w Lipnicy.
W wyniku działu majątkowego z braćmi, zatwierdzonego 16 II 1508 przez króla Zygmunta I, T. objął w pow. pilzneńskim zamek Rzemień, m. Rzochów oraz wsie: Goleszów, Górki, Kiełków, Kolbuszowa, Kościelów, Książnice, Podleszany, Tuszyma, Werynia, Wola Ociecka i Zdziarzec (tę ostatnią, zastawioną przez ojca za 60 grzywien, z obowiązkiem wykupna za własne pieniądze), a także Wadowice, przeznaczone przez ojca na fundację mansjonarii w Rzochowie; otrzymał również niewielką część odziedziczonych po rodzicach kosztowności, m.in. puchar, darowany ojcu przez księżnę mazowiecką Annę z Radziwiłłów. W l.n. prowadził liczne spory majątkowe, spośród których zatarg z Mieleckimi przybrał niebezpieczne rozmiary, skoro w r. 1509 król wyznaczył dla stron wadium w wysokości 1 tys. grzywien. T. wykupił w r. 1513 od Mikołaja Kolbuskiego wójtostwa w Kolbuszowej i Weryni za 600 złp. Dziedziczny majątek powiększył o pozyskane od Dulskich wsie Łysaków, Wola Łysakowska i Gliny w pow. pilzneńskim oraz nabytą od Doroty Balińskiej część wsi Balin w woj. krakowskim. Razem z braćmi posiadał dom w Piotrkowie. Prowadził liczne interesy z bratem Janem, który w r. 1518 był mu winien 3 tys. złp. Od króla Zygmunta I otrzymał 10 III 1516 dobra we wsi Lubcza (pow. pilzneński), skonfiskowane poprzednim właścicielom. Zgodnie z wolą ojca w l. 1515–17 ufundował wspólnie z braćmi mansjonarię w kościele w Rzochowie, a samodzielnie kościół w Wadowicach. Dn. 20 II 1527 uzyskał potwierdzenie praw miejskich Rzochowa. T. zmarł po 8 VI 1528 a przed 24 V 1529, kiedy kaszt. sądeckim był już Mikołaj Cikowski.
Pierwszą żoną T-ego była Katarzyna, córka Mikołaja Kościeleckiego, kaszt. kruszwickiego, i Katarzyny Szamotulskiej, wojewodzianki kaliskiej; 5 IX 1509 oprawił jej na połowie swych dóbr 2 tys. zł węgierskich posagu. Niespełna dwa lata później Katarzyna zmarła bezdzietnie (T. przez wiele lat procesował się o część jej spadku). Przed 17 X 1514 ożenił się z Katarzyną (zm. po 4 X 1546), córką Mikołaja Firleja (zm. 1588, zob.) i Anny z Mieleckich, której 15 II 1516 oprawił po 1 tys. złp. posagu i wiana. Z drugiego małżeństwa pozostawił synów: Stanisława, Wojciecha i Jana.
Dworzaczek; Katalog archiwum akt dawnych miasta Krakowa, Kr. 1907 I; Katalog dokumentów pergaminowych Biblioteki Czartoryskich w Krakowie, Kr. 1991 II; Niesiecki, IX; Posłowie ziemscy koronni 1493–1600, W. 2013; Słown. hist.-geogr. ziem pol., V cz. 2 s. 654–7; Urzędnicy, III/2, IV/2; – Dworzaczek W., Hetman Jan Tarnowski. Z dziejów możnowładztwa małopolskiego, W. 1985; Finkel L., Elekcja Zygmunta I. Sprawy dynastii jagiellońskiej i unii polsko-litewskiej, Kr. 1910; Górczak Z., Rozwój majątków możnowładztwa wielkopolskiego w drugiej połowie XV i początkach XVI wieku, P. 2007; Horodyski B., Straty działu rękopisów Biblioteki Ordynacji Zamojskiej w latach 1939–1944, w: Straty bibliotek i archiwów warszawskich w zakresie rękopiśmiennych źródeł historycznych. Biblioteki, W. 1955 III 333; Lubczyński M., Wykazy posłów sejmowych z lat 1507–1512, „Kwart. Hist.” T. 122: 2015 s. 532; Mielec. Dzieje miasta i regionu, Red. F. Kiryk, Mielec 1984 I; Półćwiartek J., Majętność kolbuszowska w XVI–XIX wieku. Rozległość i gospodarka dworska, „Zesz. Nauk. WSP w Rzeszowie” 1998 nr 28 Hist. z. 7 s. 74–5; Szybkowski S., Kujawska szlachta urzędnicza w późnym średniowieczu (1370–1501), Gd. 2006; Uruszczak W., Sejm walny koronny w latach 1506–1540, W. 1980; Wolski M., Trzeciescy herbu Strzemię. Małopolska rodzina szlachecka XIV–XVI wieku, Kr. 2005; – Acta Tom., V; Arch. Sanguszków, V; Corpus Iuris Pol., III; Matricularum summ., IV; Vol. Const., I vol. 1; – AGAD: Arch. Lubomirskich z Małej Wsi, nr 1691 s. 41–4, 76–7, Metryka Kor., t. 23 s. 696–7, t. 24 k. 143, 191, t. 25 k. 38, 97v, 128, t. 28 k. 129v, t. 29 s. 312, t. 34 k. 106, 288, 299v, 300, t. 37 k. 302v–3, 465–6v, 481v–5, t. 40 s. 541–4, t. 42 k. 228v–9, t. 43 k. 22v., t. 44 k. 311, t. 51 k. 183; Arch. Narod. w Kr., Oddz. na Wawelu: Arch. Gumniskie Sanguszków, Hrabstwo Tarnowskie, sygn. 6 s. 9–12, Księgi grodzkie bieckie, t. 6 s. 209–15, 318–19, Księgi ziemskie bieckie, t. 5 s. 249–55, Księgi grodzkie krak., t. 31 s. 1396–408, t. 34 s. 523–4, t. 40 s. 525, t. 42 s. 450–1, Księgi ziemskie krak., t. 28 s. 15, t. 162 s. 479, t. 188 s. 69–70, Księgi ziemskie pilzneńskie, t. 3 s. 461, 488, 728.
Mariusz Lubczyński